Kunstmatige intelligentie (AI) heeft zich, bijna zonder dat wij dit door hebben gehad, in onze dagelijkse routines doorgedrongen. Het vat lange teksten voor ons samen, geeft grammaticale suggesties en stelt soms hele documenten op. Dit wordt door vele mensen als handig ervaren. Echter, voor sociale werkers, onderwijzers, en anderen die werken met verhalen en met relaties, roept AI vragen op over zorg, waardigheid en verantwoordelijkheid.
Deze blog verkent waarom AI niet zomaar een hulpmiddel is, en waarom de sociale sector het moet benaderen met intentie en met voorzichtigheid.
AI is niet neutraal; het reflecteert de wereld waarvan het leert
AI-systemen leren door grote hoeveelheden mens-gemaakte teksten te analyseren. Deze teksten komen van een wereld die wordt gevormd door.
- Seksisme
- Racisme
- Homofobie
- Ableism
- Koloniale denkkaders
- Klassenongelijkheid
- Stereotypen en misinformatie
AI neemt deze patronen in zich op en reproduceert ze regelmatig. Soms gebeurt dit op subtiele wijze, soms heel expliciet. Voor sociale werkers is dit heel erg belangrijk. Je werkt bijvoorbeeld misschien wel met jonge mensen, migranten, mensen die intimidatie hebben meegemaakt, LGBTQIA+ gemeenschappen, mensen met beperkingen, of anderen die te maken krijgen met discriminatie. Bevooroordeelde AI-output kan de schadelijke denkkaders, die je juist probeert te ontmantelen, versterken. Dit is geen storing. Dit zit ingebakken in de technologie.
Het ontbreekt AI aan empathie, context en geleefde ervaring
Sociaal werk is afhankelijk van:
- Het begrijpen van relaties
- Het interpreteren van emoties
- Het herkennen van machtsonevenwichtigheden
- Traumagevoelig zijn
- Ruimte geven aan nuance
AI kan dit niet. Het ‘begrijpt’ mensen niet, het voorspelt patronen in teksten. Al ziet de output er nog zo gelikt uit, kan het:
- Het emotionele gewicht van een bepaalde situatie missen
- De betekenis achter iemands woorden verkeerd interpreteren
- Advies geven dat toondoof of zelfs onveilig is
- Complexe geleefde ervaringen reduceren tot generieke samenvattingen
In sociaal werk, waar menselijke connecties centraal staan, kan dit schadelijk zijn.
AI is zelfverzekerd, ook als het fout is
Een van de gevaarlijkste aspecten aan AI is dat het vaak heel zelfverzekerd en autoritair klinkt, ook als het informatie verzint, beter bekend als ‘hallucineren’.
Bijvoorbeeld, AI kan:
- Statistieken citeren die niet bestaan
- Bepaalde wetten inaccuraat beschrijven
- Trauma dynamieken verkeerd interpreteren
- Generaliseren op basis van stereotypes
Stel dat je AI gebruikt om materialen voor te bereiden, of een onbekend onderwerp beter te begrijpen, dan is het belangrijk om de informatie elders te verifiëren.
Privacy en waardigheid zijn niet-onderhandelbaar
Dit kan niet sterk genoeg benadrukt worden:
Geen enkele sensitieve of persoonlijke informaties zouden in AI-systemen moeten worden geplaatst.
Daaronder vallen:
- Persoonlijke verhalen
- Op identiteit-gebaseerde details
- HR informatie
- Alles wat in vertrouwen gedeeld is
De meeste AI-tools verzenden data naar externe servers, waar het kan worden opgeslagen, gebruikt om modellen te trainen of om bij te kunnen bij derde partijen. Ook als een AI-tool beweert van niet, is het risico simpelweg te groot binnen sociaal werk. Mensen vertrouwen ons met hun verhaal. Dat vertrouwen beschermen is belangrijker dan gemak.
Als we niet voorzichtig zijn, kan AI ons kritisch denkvermogen zwakker maken
AI geeft vaak nette, snelle antwoorden, die als hulpvaardig kunnen worden beschouwd. Echter, sociaal werk past vaak niet in deze ‘nette’ antwoorden. Als we te veel gaan leunen op AI voor ideeën, kunnen we
- Nuance verliezen
- Vereenvoudigde verklaringen accepteren
- Systemische oorzaken missen
- Gemarginaliseerde perspectieven over het hoofd zien
- Afhankelijk worden van patronen in plaats van reflectie
Sociaal werk heeft langzaam denken, nieuwsgierigheid en complexheid nodig; alle dingen die AI niet kan bieden.
AI heeft sociale, en milieukosten
Het is ook heel belangrijk om te blijven herinneren dat AI geen ‘digitale magie’ is. Het trainen van grote modellen kost enorme hoeveelheden energie en water, en is vaak ook afhankelijk van onbetaald werk voor contentmoderatie. Deze onzichtbare gevolgen doen ertoe, zeker in het kader van werken voor sociale en ecologische rechtvaardigheid. Bedacht zijn bij het gebruiken van AI betekent het erkennen dat onze digitale keuzes zich vertalen in werkelijke gevolgen.
Dus… moeten sociale werkers AI dan wel gebruiken?
AI kan zeker een rol spelen, maar alleen wanneer het kritisch, veilig en met menselijk oog wordt gedaan.
Het kan bijvoorbeeld helpen met:
- Het opstellen van niet-sensitieve teksten
- Het samenvatten van publieke documenten
- Het simplificeren van beleid-jargon
- Het vertalen van generiek materiaal
- Het brainstormen van ideeën die je later zelf zult verfijnen
Maar wat het moet nooit vervangen:
- Empathie
- Kritisch denken
- Relaties bouwen
- Ethische beoordeling
- Trauma-gevoeligheid
- De geleefde ervaringen van de mensen met wie we werken
Een laatste reflectie
Kritisch zijn op AI betekent niet verzetten tegen technologie, of weigeren om te veranderen. Het gaat over inzien en erkennen dat sociaal werk in zijn kern menselijk werk is. Onze relaties, ons luisterend oor, onze intuïtie, onze gevoeligheid voor macht en emotie; dit zijn allemaal dingen die geen enkele machine kan nadoen. AI benaderen met voorzichtigheid beschermt de waardigheid van de mensen die wij dienen en versterkt de integriteit van ons vak.
In ons volgende blog zullen we praktische tips en zachte strategieën verkennen voor het gebruiken van AI op een verantwoordelijke wijze, geïnspireerd door ons eigen AI-beleid bij Fairspace.
Referenties
- ILDA. “AI and Confusion: Why Intersectional Fairness Matters in AI, a Conversation with Ilina Georgieva from Diversifair.”
- National Skills Council (Malta). “Myths & Misconceptions About AI: What You Should Know.”
- OpenAI. “Why Language Models Hallucinate.” 2023.
- MIT Sloan School of Management. “When AI Gets It Wrong: Addressing AI Hallucinations and Bias.”
- Ontario College of Social Workers and Social Service Workers. “The Use of Artificial Intelligence in Practice.” Spring 2024.
- Loga, Raquel. “AI’s Cognitive Implications: The Decline of Our Thinking Skills?” IE Center for Health & Well-Being, 2025.
- Zewe, Adam. “Explained: Generative AI’s Environmental Impact.” MIT News, 2025.
- Bashir, Noman et al. “The Climate and Sustainability Implications of Generative AI.” MIT Climate Project, 2024.
- Magruder, Karen. “Ethics and Best Practices: Artificial Intelligence and Social Work Education.” Social Work Today, 2023.
- Hiltz, Barbara. “Editorial: Embracing AI in Social Work.” International Journal of Social Work Values and Ethics, 2025.
AI-assistentieverklaring: Dit blog is gedeeltelijk opgesteld met behulp van AI ter ondersteuning van de eerste opzet en de structuur. Alle inhoud is gecontroleerd en aangescherpt door een menselijke auteur.
