Straatintimidatie is een serieus probleem in Nederland. Uit onderzoek van Pointer blijkt bijvoorbeeld dat 11.000 vrouwen zich onveilig voelen op ruim 13.000 plekken. Hun verhalen laten zien hoe groot de impact van straatintimidatie is: ze vermijden plekken, delen hun locatie met vrienden of bewapenen zich zelfs. Juist bij een probleem dat zoveel mensen raakt, is het belangrijk dat het gesprek erover niet vertroebelt. Toch zien we dat sommige media, bewust of onbewust, zorgen over straatintimidatie gebruiken om een racistisch beeld te schetsen van de mensen die het plegen. Daarmee wordt het probleem niet opgelost, maar wordt ongelijkwaardigheid juist vergroot. In deze blog bespreken we voorbeelden van deze negatieve framing, en leggen we uit waarom die framing niet klopt.
Meer weten over de definitie van straatintimidatie? Lees hier meer
De afgelopen weken is er terecht veel aandacht voor straatintimidatie. Helaas gaat die berichtgeving vaak gepaard met racistische stereotypen. Neem bijvoorbeeld het item waarin Telegraaf-journalist Wierd Duk en schrijfster Lale Gül zonder bewijs een direct verband leggen tussen etniciteit en de mensen die straatintimidatie plegen. Deze ongegronde uitspraken zijn zorgwekkend, en hebben een enorme impact op de mensen waarover ze gaan. Wil je graag weten waarom deze framing niet klopt? Lees dan vooral verder. Hieronder weerleggen we namelijk een aantal veelvoorkomende, racistische stereotypen rondom straatintimidatie.
Wil je weten wat racisme is? Lees hier meer
‘Straatintimidatie komt vooral van mensen met een specifieke afkomst (en witte mannen doen dit minder vaak)’
Bovenstaand idee zien we doorsijpelen in krantenkoppen en televisiefragmenten, maar ook in alledaagse gesprekken: bij de koffieautomaat op werk, of zelfs in je vriendenkring. Toch klopt dit beeld niet. Onderzoek laat zien dat er geen verband is tussen etniciteit en het plegen van seksuele straatintimidatie (zie bronnen onderaan dit artikel).
Volgens onderzoekers van het platform Sociale Vraagstukken bestaat er wel één overlappend kenmerk bij mensen die straatintimidatie plegen: het zijn bijna altijd mannen. ’En deze mannen komen uit alle lagen van de samenleving en hebben verschillende achtergronden, leeftijden en etniciteiten.’
Kortom: nee, etniciteit is geen voorspeller voor het plegen van straatintimidatie. En óók witte mannen vertonen seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat zouden zeker Lale en Wierd moeten weten: hun Telegraaf-collega Mick van Wely werd vorige maand, na eerdere schorsingen, ontslagen vanwege seksueel grensoverschrijdend gedrag.
‘Straatintimidatie komt door cultuurverschillen’
Nogmaals: straatintimidatie wordt voornamelijk gepleegd door mannen, en die komen uit alle lagen van de samenleving. Dus nee, straatintimidatie komt niet voort uit cultuurverschillen. Het is eerder te linken aan traditionele gendernormen, schrijft onder meer het NJI. En die traditionele gendernormen zien we in alle culturen terug.
Zoals Fairspace-collega Simone schreef: ‘‘Wij in Nederland groeien ook op in een cultuur waarin mannen en vrouwen niet gelijkwaardig zijn. Hier komt witte suprematie opduiken, omdat straatintimidatie wordt neergezet als een probleem vanuit andere culturen.’ Door straatintimidatie vooral aan ‘andere culturen’ toe te schrijven, wordt de verantwoordelijkheid van witte Nederlanders ontkend. Dat is een uiting van witte suprematie: het idee dat witte mensen (en hun cultuur) boven ‘anderen’ staan, terwijl traditionele gendernormen ook bij witte mensen een probleem is. Dit jaar zakte Nederland bijvoorbeeld nog 15 plaatsen op de Global Gender Index, de jaarlijkse graadmeter voor ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Dat laat zien dat het ook in die ‘Nederlandse cultuur’ niet goed gaat.
‘Mannen die straatintimidatie plegen zien ‘Westerse’ vrouwen als prooi’
Bovenstaande uitspraak zien we terug in het item van De Telegraaf. Met ‘Westers’ lijken de journalisten hier ‘wit’ te bedoelen: in media wordt straatintimidatie namelijk vaak neergezet als iets dat vooral witte vrouwen overkomt. Onderzoek van de Eureopean Union Agency for Fundamental Rights (FRA) laat echter zien dat dit niet klopt: zo zijn vrouwen die een hijab dragen vaker het doelwit van straatintimidatie dan witte vrouwen.
Daarnaast blijkt onderzoek van Movisie dat 73% van de LHBTIQA+-gemeenschap zich onveilig voelt in de openbare ruimte, met name bi+ en trans personen. LHBTIQA+ personen van kleur ervaren naast seksisme en queerfobie ook racisme, bijvoorbeeld in de vorm van seksueel racisme of fetisjering. Dit laat zien dat straatintimidatie niet iedereen op dezelfde manier raakt, en dat de verschillende identiteitsaspecten van mensen hierin een grote rol spelen. Dat laatste wordt ook wel ‘intersectionaliteit’ genoemd.
Kortom: straatintimidatie treft niet alleen witte vrouwen. Om straatintimidatie echt aan te pakken, moeten we oog hebben voor de verschillende identiteitsaspecten die een rol spelen in wie met straatintimidatie te maken krijgt. Racistische stereotypen helpen daarbij niet, ze vergroten juist ongelijkwaardigheid en maken het vinden van een oplossing moeilijker.
Impact racistische stereotypen
Of het nu bewust of onbewust gebeurt, het verspreiden van bovenstaande denkbeelden in de media heeft grote gevolgen. Chanel Matil Lodik schreef hierover in Het Antiracismehandboek: ‘Het probleem hier is dat de mensen die de kop bij interviews bedenken niet inzien hoe gevaarlijk dit is voor Zwarte mensen. Of misschien is het probleem dat ze het gevaar juist wel inzien, maar ze vooral denken aan welke kop voor veel clicks zal zorgen en het daarbij niet uitmaakt wat het effect is voor de persoon uit het interview.’ Wat Chanel zegt over Zwarte mensen geldt ook voor andere mannen van kleur die door de media worden gestereotypeerd.
Negatieve stereotypen lijken misschien onschuldig, maar ze normaliseren en versterken racistische ideeën. Door deze stereotypen (onbewust) te herhalen, dragen media bij aan het idee dat racistische uitspraken normaal en acceptabel zijn. Dat creëert een klimaat waarin ‘zwaardere’ vormen van racisme, zoals structurele uitsluiting of fysiek geweld, makkelijker te rechtvaardigen zijn. Racistische beeldvorming is dus allesbehalve onschuldig.
Zoals journalist Rocher Koendjbiharie schreef omtrent racistische stereotypen die je terugzag in berichtgeving na de moord op Lisa: ‘Mensen die alleen tegen femicide strijden wanneer de dader niet wit is, zijn geen bondgenoten van vrouwen, maar vijanden van migranten.’ Hetzelfde geldt voor straatintimidatie. Hetzelfde geldt voor straatintimidatie.
Samen tegen straatintimidatie
Bij Fairspace hebben we de missie om openbare ruimtes veiliger te maken voor iedereen. Die missie bereiken we alleen als we straatintimidatie serieus aanpakken, zonder bij te dragen aan racistische stereotypen. Laten we hierin dus samenwerken, focussen op oplossingen en oog hebben voor de intersectionaliteit van mensen die met straatintimidatie te maken krijgen.
Wil jij leren hoe je als omstander kunt ingrijpen bij racisme of straatintimidatie? Vraag dan via deze pagina een van onze (kosteloze) omstanderinterventietrainingen aan.
Bronnen
Bronnen passage ‘Straatintimidatie komt vooral van mensen met een specifieke afkomst (en witte mannen doen dit minder vaak)’:
- Artikel Sociale Vraagstukken ‘Focus op daderprofielen geen oplossing voor straatintimidatie’
- Onderzoek ‘Poly-Strengths and Peer Violence Perpetration: What Strengths Can Add to Risk Factor Analyses’ (2020)
- Onderzoek ‘Initial Test of a Model of Men’s Sexual Harassment Perpetration: Examining Indirect Effects of Social Dominance Orientation through Social Norms and Gender Role Discrepancy Stress’ (2023)
- Onderzoek ‘Motivations behind catcalling: Exploring men’s engagement in street harassment behaviour’ (2022)
Bronnen passage ‘Straatintimidatie komt door cultuurverschillen’:
- Artikel NJI ‘Straatintimidatie: van oorzaak tot aanpak’
- Blog Fairspace ‘Ja, seksuele straatintimidatie is een probleem. Nee, dat is niet de schuld van zwarte mannen.’
- Artikel NRC ‘’Vrouwenzaak’ gaat ons allemaal aan’
Bronnen passage ‘Mannen die straatintimidatie plegen zien ‘Westerse’ vrouwen als prooi’:
- Blog Fairspace ‘Wat is straatintimidatie en wat kan ik ertegen doen’ (2024)
- Rapport CVdrM ‘Veilig jezelf zijn in het openbaar’ (2019)
- Rapport FRA ‘Being Muslim in the EU’ (2024)
- Artikel Kimberley Crenshaw over de term intersectionaliteit
Overige bronnen
-
- Artikel/onderzoek Pointer ‘Op deze kaart onthullen vrouwen meer dan 13.000 onveilige plekken – check je buurt’
- Item Telegraaf ‘Wierd Duk over straatintimidatie: ‘Zullen we de olifant in de kamer even benoemen?’’
- Artikel NRC ‘Misdaadjournalist Mick van Wely ontslagen wegens seksueel grensoverschrijdend gedrag’
- Het Antiracismehandboek door Chanel Matil Lodik
