In November 2025 lanceerde de Nederlandse Rijksoverheid een campagne genaamd ‘Man, zeg er wat van!’, met als doel om mensen te inspireren om er iets van te zeggen wanneer iemand seksueel overschrijdend gedrag vertoont. De campagne richt zich specifiek op mannen en moedigt hen aan om hun vrienden, collega’s en andere bekenden aan te spreken wanneer zij grensoverschrijdende opmerkingen maken.
In een van de reclamespotjes zitten er vier mannen van middelbare leeftijd in een café die worden bediend door een jonge vrouw. Wanneer één van de mannen de vrouw verbaal seksueel intimideert, heeft een ander een intern gesprek met zichzelf: ‘ Dit is toch een hele foute grap?’ Een andere stem in zijn hoofd probeert het gedrag van zijn vriend goed te praten: ‘Hoezo? Zo praten we toch altijd? Uiteindelijk besluit hij dat dat de opmerking niet kan en spreekt zich uit tegen zijn vriend: ‘Gast. Als dit nou jouw dochter zou zijn?’Door deze realisatie kan zijn vriend begrijpen dat het misschien toch niet zo’n leuk grapje was. In plaats van de vrouw oprecht zijn excuses aan te bieden, wordt de situatie echter opgelost met een luchtige grap over dat de dader de rekening moet betalen. De spanning verdwijnt. De mannen lachen. De scène eindigt. Eind goed, al goed.
Of toch niet?
Deze campagne is goedbedoeld: ze richt zich rechtstreeks tot mannen, stimuleert dat zij elkaar aanspreken en maakt omstanderinterventie zichtbaar. Het valt echter in een bekend patroon die vaker terugkomt bij pogingen om mannen te om mannen te stimuleren om als actieve omstanders op te treden. In een poging empathie en medeleven op te roepen voor slachtoffers van intimidatie, maakt de campagne gebruik van het bekende ‘dit had je dochter, zus of vriendin kunnen zijn’-frame: een veelgebruikte strategie in soortgelijke campagnes.
Het vraagt mannen om zich in te beelden hoe zij zich zouden voelen als zulke opmerkingen waren gericht aan een persoon die dicht bij hen staat. Hoewel het logisch lijkt om empathie in te zetten als middel om een reactie uit te lokken en mannen aan te zetten tot ingrijpen, lijkt de boodschap hier te zijn: vrouwen verdienen empathie, maar alleen als zij op een of andere manier verwant zijn aan mannen. Dit narratief suggereert subtiel dat de waardigheid van vrouwen alleen legitiem is door middel van hun relatie met mannen. Deze framing suggereert subtiel dat de waardigheid van vrouwen pas zichtbaar wordt via hun relatie tot mannen. Daarmee loopt de campagne het risico juist de genderhiërarchieën te versterken die zij zegt te willen doorbreken. In plaats van vrouwen te erkennen als autonome individuen die in hun eigen recht respect verdienen, nodigt zij mannen uit om nabijheid, eigenaarschap of bescherming als moreel vertrekpunt te nemen. In die zin plaatst de boodschap van de campagne mannen centraal, terwijl juist de ervaring van vrouwen centraal zou moeten staan.
Verder leidt de situatie niet tot een goed en betekenisvol gesprek over de impact van zulk soort gedrag, maar wordt het met humor opgelost. De vrouw die wordt geïntimideerd houdt hier niets aan over, zelfs geen excuses. Daarnaast is er nog een punt dat aandacht verdient, namelijk de taal die wordt gebruikt in de advertentiespotjes van deze campagne. In een poging om herkenbaar en toegankelijk over te komen, gebruiken de advertenties zeer grof en vrouwonvriendelijk taalgebruik als voorbeelden van seksueel ongepaste of grensoverschrijdende opmerkingen. Daarmee wordt de onderliggende oorzaak van het probleem niet aangepakt, maar krijgt dit soort taal juist opnieuw een podium, met het risico dat dit wordt genormaliseerd en gereproduceerd.
Bij Fairspace leren we mensen de 5D’s van actief omstandersgedrag: Distract, Delegate, Document, Delay en Direct. De advertentie laat duidelijk een van deze strategieën zien: Direct. Een van de mannen spreekt zich uit en benoemt de opmerking als ongepast. Direct ingrijpen is krachtig. Maar wat iemand motiveert om in te grijpen, bepaalt mede welke boodschap daarmee wordt afgegeven over wie respect verdient. Door gebruik te maken van het ‘dit had je dochter kunnen zijn’-narratief wordt respect voorwaardelijk. De veiligheid van vrouwen wordt daarmee iets wat mannen verlenen aan degenen die zij als ‘van hen’ beschouwen.
Uiteindelijk is deze advertentie ongetwijfeld goedbedoeld, maar loopt zij het risico juist de structuren van misogynie te reproduceren die zij zegt te willen bestrijden. Vrouwen zouden niet iemands dochter, zus, partner of moeder hoeven te zijn om gerespecteerd en gewaardeerd te worden. Zij verdienen waardigheid simpelweg omdat zij mensen zijn.
Hannah Lakke is een masterstudent in Gender Studies op de Universiteit Utrecht en loopt stage bij Fairspace als Training Coordinator. Ze heeft een achtergrond in Sociology and Youth, Society & Policy, en is geinteresseerd in in gender, macht en sociale ongelijkheid, vooral met betrekking tot seksueel grensoverschrijdend gedrag en bystander intervention.
